سیستم ترمز مهمترین بخش ایمنی فعال خودرو است؛ یعنی همان سیستمی که در لحظه خطر، باید بدون تأخیر و بدون خطا واکنش نشان دهد. خیلی وقتها وقتی درباره کیفیت ترمز صحبت میکنیم، ذهن میرود سمت طراحی، برند یا مونتاژ. اما حقیقت این است که پایهی عملکرد قطعات ترمز از همان نقطهای شکل میگیرد که مواد اولیه وارد خط تولید میشوند. اگر مواد اولیه استاندارد نباشد، حتی بهترین طراحی هم در عمل به دوام و ایمنی مطلوب نمیرسد.
چرا مواد اولیه در قطعات ترمز «عامل تعیینکننده» است؟
قطعات ترمز همزمان با سه فشار دائمی درگیرند:
-
حرارت بالا در ترمزگیریهای پیدرپی
-
سایش مداوم در تماسهای اصطکاکی
-
بارگذاری مکانیکی در ضربهها و تغییرات سرعت
بنابراین مادهای که برای تولید دیسک، لنت، کالیپر یا قطعات جانبی انتخاب میشود باید ترکیبی از مقاومت حرارتی، استحکام، پایداری و رفتار قابل پیشبینی داشته باشد. هر ضعف در ماده اولیه، خود را به شکل ترک، تاببرداشتن، افت اصطکاک یا تغییر عملکرد در دماهای مختلف نشان میدهد.
مواد اولیه دیسک ترمز و اثر آن روی عملکرد
دیسک ترمز معمولاً از آلیاژهای پایه چدن یا ترکیبات مهندسیشده تولید میشود. آنچه کیفیت را تعیین میکند فقط «جنس کلی» نیست؛ بلکه جزئیات فنی مثل:
-
ترکیب شیمیایی دقیق
-
ساختار ریزدانه (میکروساختار)
-
میزان ناخالصیها
-
یکنواختی ماده در کل قطعه
اگر مواد اولیه ضعیف یا آلوده باشد، پیامدهای رایج آن عبارتند از:
-
ترکهای ریز حرارتی بعد از ترمزگیریهای سنگین
-
تاببرداشتن دیسک و ایجاد لرزش در فرمان هنگام ترمز
-
سایش غیر یکنواخت و کاهش عمر هم دیسک و هم لنت
مواد اولیه لنت ترمز: ضریب اصطکاک، صدا و ایمنی
لنت ترمز یک قطعه «مواد محور» است؛ یعنی کیفیت آن بیش از هر چیز وابسته به فرمولاسیون مواد اولیه است. لنت باید در دامنه دمایی مختلف، ضریب اصطکاک نسبتاً پایدار داشته باشد. وقتی مواد اولیه ضعیف باشد، معمولاً این مشکلات دیده میشود:
-
افت ترمز در دماهای بالا (Brake Fade) در مسیرهای سراشیبی یا ترمزگیری طولانی
-
سوت و صدا به دلیل ترکیب نامناسب یا ذرات ناخالص
-
تولید گرد و غبار زیاد یا سایش غیرعادی
-
آسیب به دیسک (در لنتهای با ترکیب سخت و نامناسب)
نکته مهم این است که لنتی که «در روز اول خوب به نظر میرسد» الزاماً در دمای بالا یا بعد از چند هزار کیلومتر همان عملکرد را حفظ نمیکند؛ این دقیقاً جایی است که کیفیت مواد اولیه خودش را نشان میدهد.
نوآوریهای جدید در مواد اولیه قطعات سیستم ترمز و سگدست خودرو
کیفیت مواد اولیه و مقاومت در برابر خوردگی
سیستم ترمز در معرض رطوبت، گرد و غبار، تغییرات دما و در بسیاری از مناطق در معرض نمک و آلایندهها قرار دارد. اگر مواد اولیه یا پوششها استاندارد نباشند:
-
خوردگی زودتر اتفاق میافتد
-
سطح دیسک ناهموار میشود
-
لنت به شکل غیر طبیعی ساییده میشود
-
عملکرد ترمز در گذر زمان افت میکند
در قطعاتی مثل کالیپر، براکتها و اتصالات، کیفیت مواد اولیه و پوششدهی مناسب میتواند تفاوت بین یک قطعه بادوام و یک قطعه مشکلساز باشد.
کنترل کیفیت مواد اولیه در تولیدکنندههای معتبر چه شکلی است؟
تولیدکننده حرفهای قبل از اینکه قطعه وارد مرحله تولید شود، مواد اولیه را «تأیید» میکند. برخی کنترلهای رایج عبارتند از:
-
کنترل ترکیب شیمیایی (برای آلیاژها)
-
بررسی خواص مکانیکی (استحکام، سختی، مقاومت)
-
آزمونهای حرارتی و سایش برای مواد اصطکاکی
-
کنترل یکنواختی و رد کردن مواد با نوسان کیفیت
در عمل، خیلی از اختلاف کیفیت بین قطعات بازار دقیقاً از همین مرحله شروع میشود: مواد اولیه استاندارد + کنترل ورودی دقیق.
جمعبندی
در سیستم ترمز، کیفیت مواد اولیه یک موضوع لوکس یا تبلیغاتی نیست؛ یک مسئله مستقیم ایمنی است. مواد اولیه استاندارد و یکنواخت باعث میشود قطعه:
-
دیرتر دچار سایش و خرابی شود
-
در ترمزگیریهای سنگین پایداری عملکرد داشته باشد
-
لرزش، صدا و ایرادات عملکردی کاهش پیدا کند
-
و مهمتر از همه، رفتار قابل پیشبینی در شرایط بحرانی ارائه دهد
برای هر مجموعهای که به دنبال تولید یا تأمین قطعات ترمز قابل اعتماد است، معیارهای مواد اولیه باید جزو مهمترین شاخصهای تصمیمگیری باشد.